اقبال يغمايى ( گردآورنده )
37
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
مؤثر در لزوم مبارزه با ستمگرى و جهاد با بيدادگران بيان فرمود . شكستگى پاى سيد پس از مدتى التيام يافت اما چنان كه دكتر گاله استاد جراحى دار الفنون پيشبينى كرده بود اندكى كوتاهتر از پاى ديگر ماند و واعظ آزاده تا پايان عمر مىلنگيد و تند راه رفتن و دويدن نمىتوانست . شادى آزادىخواهان از بهبود پاى خطيب كامل گفتنى است پس از اينكه سيد قدرت حركت و رفتن به مسجد بازيافت همهء آزادىطلبان و معتقدانش شادمان شدند و مدير روزنامهء حبل المتين تهران زير عنوان مژده نوشت : « جناب ركن المله و مؤسس بنيان الحريه ، و باب نجات الامه ، آقاى سيد جمال الدين كه شرح معالى و مفاخرش كران تا كران را احاطه نموده ، و نطق گهر - فشانش ملت ايران را از ذلت بندگى و رقيت نجات داده ، چندى بود به واسطهء يك اتفاق ناگوارى حليف بستر بودند و عامه و خاصه را از نعمت كلمات حكمتآميز آثار محروم داشتند . به حمد الله اين ايام ديدار جمله را به جمال خود منور فرموده و ماه مبارك صيام سه ساعت به غروب در مسجد شاه ملت را مستفيض خواهند نمود . بشتابيد به اين فيض عظيم و فراگيريد آن بيانات حكيمانه را كه وسيلهء نجات اين ملت اصغاى فرمايشات آن يگانهء دوران است و بس . » نيرنگ محمد على شاه براى آرام كردن سيد چون محمد على شاه خود از رام كردن سيد مأيوس شد به سفير روس توسل جست . سفير روزى به بهانهء تشويق از خطابههاى بيداركنندهء سيد به خانهاش رفت پس از اظهار تعارفات معمول گفت : « امپراطور روسيه به پاس كوششهاى تو در بيدارى مردم غفلتزدهء ايران انفيهدان طلاى مرصعى برايت فرستاده است . » سيد دانست كه غرض سفير از چنان دروغپردازى چيست . آن را نگرفت . همين كه شب دررسيد و مردم براى شنيدن مواعظ او در مسجد شيخ عبد الحسين گرد آمدند بر منبر رفت و